شماره 21 / دوره ششم 1403 زمستان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش یادگیری مشارکتی در تقویت مسئولیت پذیری دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد. روش پژوهش از نوع کاربردی با رویکرد کمی–کیفی تلفیقی بوده و جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه های چهارم و پنجم مدارس ابتدایی استان کرمانشاه بود. نمونه شامل ۸۰ دانش آموز و ۱۰ معلم به روش نمونه گیری هدفمند و خوشه ای انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه مسئولیت پذیری، چک لیست مشاهده رفتار در کلاس درس و مصاحبه با معلمان بود. داده های کمی با استفاده از آمار توصیفی، همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون ساده و داده های کیفی با روش تحلیل محتوا مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که یادگیری مشارکتی تاثیر مثبت و معناداری بر مسئولیت پذیری دانش آموزان دارد. دانش آموزانی که در فعالیت های گروهی مشارکت فعال دارند، نسبت به انجام وظایف فردی و گروهی خود متعهدتر هستند و مهارت هایی مانند همکاری، پاسخ گویی، پایبندی به مقررات و مشارکت فعال در آن ها تقویت می شود. یافته های کیفی نیز حاکی از افزایش تعامل اجتماعی و خودنظمی دانش آموزان در کلاس های مشارکتی بود. بنابراین، یادگیری مشارکتی می تواند به عنوان یک روش موثر در پرورش مسئولیت پذیری و مهارت های اجتماعی دانش آموزان ابتدایی مورد استفاده قرار گیرد و به بهبود فرآیندهای تربیتی در مدارس کمک نماید.

واژگان کلیدی: یادگیری مشارکتی، مسئولیت پذیری، دانش آموزان ابتدایی، رفتارهای مسئولانه، مهارت های اجتماعی

در عصر دیجیتال، نظام های آموزش و پرورش سنتی با چالش های جدی مواجه شده اند که محدودیت در یادگیری فعال، تعامل دانش آموزان و بهره گیری از فناوری های نوین را به دنبال دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش های آموزش سنتی و تحلیل نقش فناوری و یادگیری مشارکتی در ارتقای کیفیت یاددهی–یادگیری انجام شد. این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی بود و جامعه آماری شامل معلمان و مدیران مدارس ابتدایی استان کرمانشاه بود. علاوه بر این، ادغام فناوری های آموزشی و روش های یادگیری مشارکتی می تواند این محدودیت ها را کاهش دهد، انگیزه و مشارکت دانش آموزان را افزایش دهد و مهارت های تفکر انتقادی، مسئولیت پذیری و خلاقیت آنان را تقویت کند. یافته ها تاکید می کنند که معلمان نقش کلیدی در هدایت، تسهیل و بهینه سازی فرآیند یادگیری دیجیتال و مشارکتی دارند و بازآموزی و حمایت های مدیریتی برای موفقیت این فرایند ضروری است. این پژوهش می تواند راهنمایی عملی برای معلمان، مدیران و سیاست گذاران آموزشی باشد تا با به کارگیری فناوری و روش های نوین یادگیری، کیفیت آموزش و تعامل دانش آموزان را در مدارس ارتقا دهند.

واژگان کلیدی: آموزش سنتی، تحول دیجیتال، یادگیری مشارکتی، فناوری آموزشی، مهارت های نوین، مدارس ابتدایی

پرورش مسئولیت پذیری اجتماعی یکی از اهداف کلیدی آموزش و پرورش در جوامع معاصر است و توانمندسازی دانش آموزان در زمینه رفتارهای مسئولانه، مشارکت اجتماعی و اخلاق جمعی، نقش مهمی در شکل دهی نسل آینده دارد. با وجود اهمیت این موضوع، شواهد نشان می دهد که در بسیاری از مدارس، به ویژه مدارس ابتدایی، راهکارهای عملی برای توسعه مسئولیت اجتماعی محدود بوده و موانع سازمانی، فرهنگی و آموزشی موجود، اثرگذاری برنامه ها را کاهش می دهند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی راهکارها و چالش های پرورش مسئولیت پذیری اجتماعی از طریق آموزش و پرورش انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی – تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) است. جامعه آماری شامل دانش آموزان، معلمان و مدیران مدارس ابتدایی استان کرمانشاه بود و نمونه گیری تصادفی طبقه ای و هدفمند برای بخش کمی و کیفی انجام شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه استاندارد مسئولیت اجتماعی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان و مدیران بود. داده های کمی با استفاده از آمار توصیفی و تحلیل همبستگی و داده های کیفی با روش تحلیل محتوای موضوعی تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که فعالیت های مشارکتی، پروژه محور و استفاده از فناوری آموزشی، مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان را بهبود می بخشد. همچنین، روش های سنتی تدریس، کمبود منابع و موانع فرهنگی و سازمانی از مهم ترین چالش های پرورش مسئولیت اجتماعی هستند. تحلیل تربیتی نتایج بیانگر این است که معلمان به عنوان الگو و راهنما، فعالیت های عملی و فرصت های مشارکتی، و بهره گیری هوشمندانه از فناوری، نقش کلیدی در توسعه مسئولیت اجتماعی دارند. پژوهش حاضر می تواند به طراحی راهکارهای عملی برای معلمان، مدیران و سیاست گذاران آموزشی کمک کند و بستری برای ایجاد مدارس مسئولیت پذیر و محیط یادگیری حمایتگر فراهم آورد.

واژگان کلیدی: مسئولیت پذیری اجتماعی، فعالیت های مشارکتی، روش های نوین آموزشی، چالش های تربیتی

پیشرفت تحصیلی دانش آموزان یکی از شاخص های اساسی ارزیابی کارآمدی نظام آموزشی به شمار می آید و تحت تاثیر عوامل متعددی در سطوح فردی، مدرسه ای و خانوادگی قرار دارد. در این میان، خانواده به عنوان نخستین و پایدارترین نهاد اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری نگرش ها، انگیزش ها و رفتارهای تحصیلی دانش آموزان ایفا می کند. هدف پژوهش حاضر بررسی ابعاد حمایت خانواده و رابطه آن با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان مقطع متوسطه دوم است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–همبستگی بوده و با رویکرد کمی انجام شده است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه دوم در سال تحصیلی مورد مطالعه بود که از میان آن ها نمونه ای به روش تصادفی طبقه ای انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه حمایت خانواده در سه بعد حمایت عاطفی، آموزشی و رفتاری و شاخص پیشرفت تحصیلی بر اساس معدل درسی دانش آموزان بود. داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی و از طریق ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که بین حمایت کلی خانواده و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. همچنین هر سه بعد حمایت خانواده با پیشرفت تحصیلی ارتباط معنادار داشتند که در این میان، حمایت آموزشی بیشترین نقش را در پیش بینی پیشرفت تحصیلی ایفا کرد. یافته ها حاکی از آن است که مشارکت فعال خانواده در فرآیند یادگیری، فراهم سازی شرایط آموزشی مناسب و حمایت عاطفی هدفمند می تواند زمینه ارتقای عملکرد تحصیلی دانش آموزان را فراهم سازد. بر اساس نتایج پژوهش، تقویت تعامل خانواده و مدرسه و توانمندسازی والدین در حوزه حمایت تحصیلی می تواند به بهبود کیفیت آموزش و افزایش موفقیت تحصیلی دانش آموزان منجر شود.

واژگان کلیدی: حمایت خانواده، پیشرفت تحصیلی، حمایت آموزشی، حمایت عاطفی، مشارکت والدین

خانواده به عنوان نخستین و مهم ترین بستر رشد فردی، نقش اساسی در شکل گیری ابعاد تحصیلی و روانی دانش آموزان ایفا می کند. در این میان، سبک های تربیتی والدین به عنوان الگوهای نسبتا پایدار تعامل والد–فرزند، تاثیر عمیقی بر نگرش به یادگیری، انگیزش تحصیلی، عملکرد درسی و سلامت روان دانش آموزان دارند. هدف مقاله حاضر تحلیل توصیفی–تحلیلی اثر سبک های تربیتی والدین بر موفقیت تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان است. این مطالعه با رویکرد مروری و تحلیلی و بر پایه بررسی منابع علمی معتبر انجام شده است. یافته ها نشان می دهد سبک تربیتی مقتدرانه، به دلیل تعادل میان حمایت عاطفی و نظارت منطقی، بیشترین هم خوانی را با موفقیت تحصیلی پایدار و سلامت روان مطلوب دارد. در مقابل، سبک های مستبدانه، سهل گیرانه و بی تفاوت می توانند زمینه ساز کاهش انگیزش تحصیلی، افت عملکرد درسی و بروز مشکلات هیجانی شوند. نتایج همچنین بر رابطه دوسویه سلامت روان و موفقیت تحصیلی و نقش واسطه ای سبک های تربیتی والدین تاکید دارد و اهمیت آگاه سازی والدین و تقویت شیوه های فرزندپروری سالم را برجسته می سازد.

واژگان کلیدی: سبک های تربیتی والدین، موفقیت تحصیلی، سلامت روان، تعامل والد–فرزند، دانش آموزان

تحولات شتابان فناوری های دیجیتال، به ویژه هوش مصنوعی، موجب بازاندیشی در اهداف و روش های یادگیری در نظام های آموزشی شده است. در آموزش نوین، تاکید از انتقال صرف محتوا به سوی ایجاد موقعیت های یادگیری فعال و افزایش مشارکت معنادار دانش آموزان تغییر یافته است. یادگیری فعال با درگیری شناختی، هیجانی و رفتاری یادگیرندگان، نقش مهمی در ارتقای کیفیت یادگیری دارد. هوش مصنوعی با قابلیت هایی مانند تحلیل داده های یادگیری، شخصی سازی مسیرهای آموزشی، ارائه بازخورد هوشمند و طراحی محیط های تعاملی، می تواند از یادگیری فعال حمایت کند. هدف مقاله حاضر بررسی نقش هوش مصنوعی در توسعه یادگیری فعال و افزایش مشارکت دانش آموزان است. یافته ها نشان می دهد که این فناوری، در صورت استفاده آگاهانه و اخلاق مدار، می تواند به گذار از آموزش معلم محور به یادگیرنده محور کمک کند.

واژگان کلیدی: هوش مصنوعی، یادگیری فعال، مشارکت دانش آموزان، آموزش هوشمند، فناوری آموزشی

تحولات شتابان فناوری، به ویژه گسترش هوش مصنوعی، آموزش و پرورش را با دگرگونی هایی عمیق و چندبعدی مواجه کرده است؛ دگرگونی هایی که فراتر از تغییر ابزارها و روش های آموزشی، اهداف تربیتی، نقش معلم و کارکرد مدرسه را نیز متاثر ساخته اند. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای، به بررسی آموزش و پرورش در عصر هوش مصنوعی و بازاندیشی در نقش معلم و مدرسه می پردازد. یافته های مفهومی نشان می دهد که هوش مصنوعی از طریق شخصی سازی یادگیری، یادگیری تطبیقی و ارزیابی های هوشمند، فرایند یاددهی–یادگیری را از الگویی یکسان و محتوامحور به سوی یادگیری منعطف، داده محور و یادگیرنده محور سوق داده است. در این چارچوب، نقش معلم به تسهیل گر یادگیری، طراح تجربه های آموزشی و پرورش دهنده تفکر انتقادی و اخلاقی تغییر یافته و مدرسه به عنوان اکوسیستمی پویا برای رشد شایستگی های انسانی بازتعریف می شود.

واژگان کلیدی: هوش مصنوعی؛ آموزش و پرورش؛ نقش معلم؛ مدرسه هوشمند؛ انسان محوری

تحولات سریع فناوری های دیجیتال، به ویژه هوش مصنوعی، نظام های آموزشی را با فرصت ها و چالش های تازه ای روبه رو کرده و ضرورت بازنگری در روش های تدریس را برجسته ساخته است. یادگیری فعال به عنوان یکی از رویکردهای موثر، بر مشارکت آگاهانه فراگیران، تعامل و مسئولیت پذیری آنان در فرآیند یادگیری تاکید دارد. هدف این مقاله تحلیل نقش هوش مصنوعی در بازتعریف و تقویت روش های تدریس مبتنی بر یادگیری فعال در آموزش معاصر است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر اساس تحلیل مفهومی و اسنادی منابع علمی معتبر انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی با قابلیت هایی مانند شخصی سازی یادگیری، ارائه بازخورد هوشمند و آنی، افزایش مشارکت فعال فراگیران و حمایت از یادگیری خودتنظیم گر، می تواند به ارتقای کیفیت یادگیری فعال کمک کند. با این حال، چالش هایی نظیر ملاحظات اخلاقی، حریم خصوصی داده ها، سوگیری الگوریتمی و کاهش تعامل انسانی نیز وجود دارد. نتایج بر ضرورت استفاده آگاهانه و مسئولانه از هوش مصنوعی در چارچوب اصول تربیتی تاکید می کند.

واژگان کلیدی: هوش مصنوعی، یادگیری فعال، روش های تدریس، آموزش هوشمند، تحول آموزشی

فناوری های نوین، موج جدیدی از تحولات را در عرصه ی آموزش به راه انداخته اند و شیوه ی یادگیری و تدریس را به شکلی بنیادین متحول کرده اند. از کلاس های آنلاین تعاملی و منابع دیجیتالی گسترده گرفته تا ابزارهای هوش مصنوعی پیشرفته و تکنولوژی های واقعیت مجازی و افزوده، این فناوری ها پتانسیل عظیمی برای ارتقای کیفیت آموزش، افزایش دسترسی به منابع آموزشی و شخصی سازی تجربه ی یادگیری دارند. این تحولات، ضمن ارائه فرصت های بی نظیر برای دانش آموزان و معلمان، چالش های جدیدی را نیز پیش روی سیستم های آموزشی قرار داده اند. در گذشته، آموزش اغلب به یک روش سنتی و یک سویه محدود می شد؛ آموزگاری که اطلاعات را منتقل می کند و دانش آموزی که به طور منفعلانه به آن گوش می دهد. اما امروزه، فناوری های نوین این مدل را به چالش کشیده اند. پلتفرم های یادگیری آنلاین تعاملی، امکان مشارکت فعال دانش آموزان را در فرآیند یادگیری فراهم می کنند. ابزارهای شبیه سازی و واقعیت مجازی، مفاهیم پیچیده را به تجربیات ملموس و جذاب تبدیل می کنند و دانش آموزان را به طور عمیق تری درگیر می کنند. منابع دیجیتالی متنوع و در دسترس، محدودیت های جغرافیایی و زمانی را از بین می برند و فرصت یادگیری مادام العمر را برای همه فراهم می کنند. هوش مصنوعی نیز با توانایی خود در تحلیل داده های یادگیری و ارائه بازخوردهای شخصی سازی شده، به بهبود کیفیت آموزش و افزایش اثربخشی آن کمک می کند.

واژگان کلیدی: فناوری نوین، آموزش، تعلیم و تربیت، آموزش، یادگیری

هدف این پژوهش شناسایی تاثیر رهبری مبتنی برعلوم اعصاب بر مدیریت دانش با میانجیگری مثبت اندیشی دبیران مدارس متوسطه اول بروجرد است. روش پژوهش حاضر، توصیفی و تحلیل معادلات ساختاری است.جامعه آماری تحقیق عبارت از تعداد ۱۷۳۶ نفر دبیران مدارس متوسطه بروجرد هستند، و به روش نمونه گیری طبقه بندی نسبی نمونه آماری ۳۱۳ نفر انتخاب شدند. در این پژوهش از سه پرسش نامه رهبری مبتنی برعلوم اعصاب محقق ساخته (۱۳۹۸)، مدیریت دانش ریف (۱۹۸۹)، مثبت اندیشی اینگرام و وینسیکی (۱۹۸۸) استفاده شد. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار Smart PLS نشان داد که در سطح اطمینان ۹۹ درصد، رهبری مبتنی برعلوم اعصاب می تواند از طریق مثبت اندیشی بر مدیریت دانش تاثیر مثبت و معنادار اعمال کند. و علوم اعصاب دارای دو تاثیر مستقیم و غیرمستقیم بر مدیریت دانش است. اثر غیرمستقیم علوم اعصاب از طریق مثبت اندیشی بر روی مدیریت دانش برابر با حاصل ضرب ضرایب مسیر می باشد یعنی برابر است با ۲۹۶/۰ در سطح اطمینان ۹۹٪ می توان گفت که رهبری مبتنی برعلوم اعصاب از طریق مثبت اندیشی بر مدیریت دانش ، تاثیر مثبت و معناداری دارد. و متغیر مستقل از طریق میانجی بر وابسته تاثیر دارد و میزان این تاثیر برابر با ۲۹۶/۰ درصد می باشد.

واژگان کلیدی: علوم اعصاب ، مدیریت دانش ، مثبت اندیشی، مقطع دبیرستان، بروجرد

مفهوم شادی در طی دهه های اخیر دچار تحول عمیقی شده است. در گذشته، این مفهوم اغلب به لذت ها و احساسات لحظه ای تقلیل داده می شد؛ اما با ظهور روان شناسی مثبت گرا و پیشرفت های قابل توجه در علوم اعصاب پس از سال ۲۰۲۰، نگاه به شادی به عنوان یک حالت پایدار و درونی از وجود تغییر یافته است. مطالعات اخیر نشان می دهند که شادی پایدار نه تنها سلامت روان را ارتقا می دهد، بلکه تاثیرات مثبتی بر عملکرد شناختی و تعادل نروفیزیولوژیک بدن نیز دارد. این مقاله ضمن مرور مبانی نظری و تحقیقات تجربی اخیر، تکنیک هایی نظیر لذت بردن، ذهن آگاهی، بازسازی لحظات طلایی و سرمایه گذاری اجتماعی را به عنوان روش هایی علمی و اثربخش برای پرورش شادی پایدار معرفی می کند. همچنین، اهمیت خاطرات مثبت، مداخلات اجتماعی-فرهنگی و نقش ساختارهای عصبی-هورمونی در شکل گیری این وضعیت روان شناختی بررسی می شود.

واژگان کلیدی: شادی پایدار، روانشناسی مثبت گرا، ذهن آگاهی، لذت بردن، بازسازی خاطرات طلایی، سرمایه گذاری اجتماعی، بهزیستی روانی